TUYẾN TRÙNG RỄ GÂY HẠI TRÊN CÂY TRỒNG 

Tuyến trùng rễ từ lâu đã trở thành một nỗi lo canh cánh cho nhà vườn, bởi đây là một loại bệnh gây hại nghiêm trọng trên cây trồng. Bệnh này thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện sớm để phòng ngừa và điều trị trở nên vô cùng khó khăn. Hậu quả của tuyến trùng là sự tàn phá hệ thống rễ của cây, làm hư hại các mô rễ, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng cây, dẫn đến tình trạng cây suy yếu dần.

Để có thể kiểm soát hiệu quả trên vườn nhà, bà con cần hiểu rõ về tuyến trùng, đặc điểm gây hại, tác hại và cách phòng trị hiệu quả. Với bài viết sau đây, Tomato Israel sẽ cung cấp thông tin cần thiết đến quý nhà vườn.

I. ĐẶC ĐIỂM TUYẾN TRÙNG RỄ GÂY HẠI TRÊN CÂY TRỒNG

1. Tuyến trùng rễ gây hại trên cây trồng: 

- Tuyến trùng rễ gây hại trên cây trồng là một loài động vật không xương sống, thuộc ngành giun tròn, kích thước từ 0,3 – 1 mm (tuyến trùng có kích thước siêu nhỏ và không thể nhìn thấy bằng mắt thường). Chúng sống trong đất hoặc bên trong rễ cây.

- Tuyến trùng rễ đẻ trứng, thường theo hình thức sinh sản đơn tính, nghĩa là con cái có thể đẻ trứng mà không cần thụ tinh với con đực. Với túi trứng chứa đến cả ngàn trứng. 

- Tuyến trùng có khả năng tồn tại trong môi trường bất lợi từ 1 – 2 năm. Chúng phát triển mạnh trong điều kiện đất ẩm ướt.

- Chúng gây hại bằng cách hút chất dinh dưỡng nhờ có một cơ quan dạng kim chích để đâm xuyên tế bào rễ hút chất dinh dưỡng từ rễ và tạo vết thương trên rễ, làm cây bị u sần, hư thối, đồng thời tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn tấn công. 

2. Vòng đời tuyến trùng:

- Trong điều kiện tối ưu (đất ẩm, nhiệt độ 25-30oC), vòng đời của tuyến trùng có thể rất ngắn, chỉ khoảng 20-30 ngày, cho phép chúng hoàn thành nhiều thế hệ, gây thiệt hại lớn cho cây trồng.

- Vòng đời tuyến trùng có thể gồm:

+ Trứng và ấu trùng tuổi 1:

• Trứng được đẻ bởi tuyến trùng cái và được bao bọc trong lớp chất nhầy sau đó phát triển thành giai đoạn ấu trùng tuổi 1.

• Ấu trùng tuổi 1 phát triển và lột xác lần 1 ngay bên trong trứng để trở thành Ấu trùng tuổi 2.

+ Ấu trùng tuổi 2:

• Ấu trùng tuổi 2 nở ra khỏi trứng và là giai đoạn duy nhất có khả năng lây nhiễm trong vòng đời. Có hình dạng giống giun, có khả năng di chuyển tự do trong đất để tìm kiếm rễ cây ký chủ.
• Ấu trùng tuổi 2 xâm nhập vào rễ non, ký sinh trong rễ thường ở vị trí gần chóp rễ.

+ Ấu trùng tuổi 3 và Ấu trùng tuổi 4:

• Sau khi xâm nhập và thiết lập vị trí ký sinh cố định, Ấu trùng tuổi 2 bắt đầu chích hút.
• Trải qua các biến đổi hình thái, lột xác thành Ấu trùng tuổi 3 và Ấu trùng tuổi 4. Trong giai đoạn này, cơ thể chúng trở nên căng phồng.

+ Giai đoạn trưởng thành:

• Ấu trùng tuổi 4 tiếp tục lột xác thành con trưởng thành.
• Con cái trưởng thành có hình cầu hoặc hình quả lê, nằm cố định trong mô rễ và bắt đầu đẻ trứng, hoàn thành vòng đời.
• Con đực trưởng thành có hình dạng giống giun, di chuyển được và thường rời khỏi rễ cây để chết.

​

3. Phân loại:

- Một số tuyến trùng phổ biến gây hại trên cây trồng: 

+ Tuyến trùng sưng rễ (Meloidogyne)

• Đặc điểm: Gây u sần ở rễ, dễ nhận biết bằng mắt thường.
• Tác hại: Làm rễ mất chức năng hút dinh dưỡng, gây vàng lá, héo úa, sinh trưởng chậm.

+ Tuyến trùng thối rễ (Pratylenchus)

• Đặc điểm: Di chuyển trong mô rễ, gây hoại tử mô, mức độ lây truyền nhanh.
• Tác hại: Làm cho rễ bị mục, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh tấn công.

+ Tuyến trùng kim (Tylenchorhynchus)

• Đặc điểm: Sử dụng kim hút đâm vào rễ, tạo nốt sưng hoặc gây thối rễ.
• Tác hại: Cây vàng lá, còi cọc, chậm phát triển, rễ có thể bị u sưng hoặc rễ thối.

+ Tuyến trùng xoắn (Helicotylenchus)

• Đặc điểm: có hình dáng uốn lượn xoắn, chúng sống tự do ngoài rễ.
• Tác hại: Làm rễ lở loét, cây còi cọc, chết dần.

+ Tuyến trùng nang (Heterodera)

• Đặc điểm: Chúng ký sinh ở rễ, tạo thành nang nhỏ màu trắng ngà, hút chất dinh dưỡng.

• Tác hại: Làm cây bị vàng lá, cây chậm phát triển, rễ cây thưa thớt.

- Phân loại dựa vào hình thức ký sinh, tuyến trùng có thể được chia thành ba nhóm chính, mỗi nhóm có cách thức gây hại khác nhau:

+ Nội ký sinh: Các tuyến trùng này sẽ chui vào sống hoàn toàn bên trong rễ cây. Chúng chích hút chất dinh dưỡng, đồng thời đẩy độc tố vào bên trong rễ, gây tắc nghẽn tế bào rễ, làm rễ trương phình và hình thành các nốt sần.

+ Ngoại ký sinh: Nhóm tuyến trùng này di chuyển bên ngoài môi trường đất hoặc nước. Chúng sử dụng kim để chích hút vào rễ, khiến rễ bị thối nhũn và hoại tử.

+ Bán nội ký sinh: Đây là loại tuyến trùng chỉ chui phần đầu vào bên trong rễ, phần còn lại vẫn ở ngoài môi trường đất. Chúng cũng gây ra những nốt sần trên rễ cây.

II. NGUYÊN NHÂN GÂY RA TUYẾN TRÙNG

- Tuyến trùng rễ thường có cơ hội tấn công khi cây trồng gặp phải các điều kiện bất lợi. Một trong những nguyên nhân hàng đầu là khi rễ cây bị yếu, thối hoặc đã bị tổn thương từ trước do côn trùng hay các loại sâu bệnh khác. Điều này làm giảm khả năng tự bảo vệ của cây, tạo điều kiện thuận lợi cho tuyến trùng xâm nhập và phát triển mạnh mẽ.

- Sử dụng quá nhiều phân bón hóa học, đặc biệt là phân đạm cũng là một yếu tố nguy cơ. Lượng phân đạm dư thừa có thể khiến cây bị nứt rễ, nứt gốc, giảm sức đề kháng, mở đường cho tuyến trùng tấn công.

- Tình trạng cây bị suy yếu dễ bị tuyến trùng gây hại. 

- Vườn có độ ẩm quá cao, hệ thống thoát nước kém cũng là môi trường lý tưởng cho tuyến trùng phát triển, đồng thời làm hệ rễ bị bí và yếu đi.

- Đất trong vườn bị nhiễm bệnh nhưng chưa được xử lý triệt để hoặc đất nhiễm phèn cũng là những nguyên nhân quan trọng.

- Việc bỏ qua các biện pháp phòng ngừa như tưới thuốc ngừa tuyến trùng trước mùa mưa hoặc sau khi thu hoạch cũng tạo cơ hội cho tuyến trùng xâm nhập.

III. TRIỆU CHỨNG  VÀ TÁC HẠI CỦA TUYẾN TRÙNG GÂY HẠI 

- Khi tuyến trùng xâm nhập vào rễ, chúng không chỉ chích hút dinh dưỡng mà còn giải phóng các độc tố khiến các tế bào bị trương to, tạo thành các nốt u sần.

- Các nốt u sần này làm cho hệ thống rễ bị biến dạng, không phát triển bình thường, rễ non có thể bị thối hoặc đứt gãy, làm cản trở các chức năng vận chuyển nước và chất dinh dưỡng. 

- Cây bị tuyến trùng xâm nhập sẽ biểu hiện nhiều triệu chứng khác nhau, thường thấy nhất là tình trạng còi cọc, vàng lá, lá bị xoắn, rụng lá sớm, sinh trưởng kém, phần rễ bị tổn thương sẽ hình thành các vùng hoại tử lớn dẫn đến thối rễ,... 

- Triệu chứng trên lá: Lá cây sẽ có màu vàng úa, rụng sớm và bị co lại,… ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp, làm cây còi cọc sinh trưởng kém, quả dễ bị sượng. Cây vẫn ra đọt được nhưng ra gượng dễ rụng.

- Triệu chứng trên thân: thân cây còi cọc, kém phát triển hơn các cây trong vườn, các nhánh phân lóng ngắn…

- Triệu chứng trên rễ: 

+ Rễ cây mất đi tính đàn hồi, rất dễ đứt gãy, rễ bị thối hư, giảm đi khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây.

+ Tuyến trùng phá hủy mô rễ, dẫn đến việc cây không thể hút đủ nước và dinh dưỡng. Hơn nữa, những vết thương trên rễ còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại nấm hại khác như Fusarium, Phytophthora,… tấn công, gây nên hiện tượng vàng lá thối rễ ở sầu riêng. Rễ cám không còn, vỏ rễ bông tróc, rễ có màu đen hoặc tối sẫm.

IV. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ

- Để phòng trị tuyến trùng hiệu quả cần quản lý lượng nước phù hợp với cây trồng. Cần tránh để vườn bị ẩm ướt quá mức, vì độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng cho tuyến trùng sinh sôi nảy nở.

- Tạo độ thông thoáng cho vườn, điều này không chỉ giúp giảm độ ẩm đất mà còn cải thiện môi trường sinh trưởng cho hệ rễ.

- Tránh để cây bị tổn thương trong quá trình canh tác và chăm sóc. Những vết thương này là điều kiện cho tuyến trùng xâm nhập.

- Bón phân cân đối là rất quan trọng. Nên ưu tiên sử dụng các sản phẩm hữu cơ để cải thiện tính chất vật lý và hóa học của đất, đồng thời tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho cây, giúp cây tăng khả năng chống chịu.

Giải pháp hỗ trợ từ KAKA FOSK: Trong quy trình chăm sóc và phòng ngừa, bà con có thể kết hợp sử dụng sản phẩm KAKA FOSK. 

KAKA FOSK đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hỗ trợ cây tăng sức đề kháng và nuôi dưỡng bộ rễ khỏe mạnh.

Sản phẩm hoạt động bằng cách kích thích cây trồng tự sản sinh ra chất Phytoalexin – một loại kháng thể tự nhiên giúp cây chủ động chống lại các tác nhân gây bệnh. Nhờ cơ chế tác động lưu dẫn 2 chiều cực mạnh (đi lên lá và đi xuống rễ), KAKA FOSK giúp dưỡng chất được phân phối đều khắp các bộ phận của cây trồng, từ đó giúp cây nhanh chóng phục hồi sinh lực, duy trì khả năng sinh trưởng ổn định.

Tuyến trùng rễ là loài mang nhiều thách thức, gây hại cho rễ, thiệt hại kinh tế và làm giảm sức khoẻ của cây trồng. Mặc dù khó phát hiện do kích thước nhỏ bé của chúng, nhưng các triệu chứng của thiệt hại do tuyến trùng rễ sẽ chỉ ra sự hiện diện của chúng. Vì vậy bà con cần quan tâm, thăm vườn thường xuyên, kết hợp các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giữ được vườn cây luôn khoẻ, xanh tốt, đạt năng suất.